IR-panelen en uw energielabel: wat NTA 8800 echt meerekent

Een infraroodpaneel of elektrische radiator verbetert uw energielabel volgens NTA 8800 in vrijwel alle gevallen niet, zolang de cv-installatie en het distributiesysteem in de woning aanwezig blijven. De rekenmethodiek van het Nederlandse energielabel kijkt naar het zwaarste, dominante verwarmingssysteem en niet naar wat u dagelijks gebruikt. Een cv-ketel met radiatoren en leidingen blijft het hoofdsysteem, ook als u er nauwelijks meer mee stookt. Bovendien krijgt directe elektrische verwarming in de berekening een hoge primaire energiefactor toegekend, omdat Nederlandse elektriciteit nog deels fossiel wordt opgewekt. Voor een echte labelsprong is een combinatie van isolatie, een lucht-water of bodem-water warmtepomp en zonnepanelen de aangewezen route. IR kan een nuttige aanvulling zijn voor comfort, maar het verandert de labelklasse niet.

Wat zegt NTA 8800 over elektrisch verwarmen?

NTA 8800 is de Nederlandse norm die sinds 1 januari 2021 de energieprestatie van gebouwen berekent en bepaalt welk energielabel uw woning krijgt. De norm kijkt niet naar uw werkelijke energierekening, maar naar het primair fossiel energieverbruik per vierkante meter gebruiksoppervlak per jaar. Voor een woning is dat een rekensom waarin het verwarmingssysteem, het tapwatersysteem, de ventilatie, de schil en de eventuele opwekking via PV-panelen worden meegenomen.

Voor verwarming hanteert de berekening een belangrijk principe. Het systeem dat de woning daadwerkelijk kan verwarmen op de koudste dag van het jaar is het hoofdsysteem. Heeft u nog een cv-ketel met radiatoren in alle vertrekken, dan is dat per definitie het dominante systeem in de berekening. Een infraroodpaneel of elektrische radiator die u erbij ophangt, telt vrijwel niet mee. De norm noemt dit het preferent verwarmingssysteem en de software voor de berekening, zoals VABI EPA, kent dat eenduidig toe.

Waarom uw IR-paneel uw label vaak niet verbetert

Als u nu een infraroodpaneel installeert in de woonkamer, verandert de NTA 8800 berekening waarschijnlijk niets aan uw labelklasse. De cv-ketel blijft het hoofdsysteem zolang de leidingen, de radiatoren en het expansievat aanwezig zijn. De adviseur ziet bij de opname een werkend, compleet distributiesysteem en moet dat als preferent invoeren. Het IR-paneel valt hooguit onder secundaire of bijverwarming, en die regel is in de norm strikt: een bijverwarming wijzigt het primaire fossiel verbruik niet, omdat het hoofdsysteem geacht wordt de hele warmtevraag te kunnen dekken.

Daar komt een tweede effect bij. Directe elektrische verwarming, of dat nu via een infraroodpaneel, een convector of een keramische kachel is, heeft een rendement van 1. Voor elke kWh elektriciteit die u erin stopt, komt 1 kWh warmte uit het paneel. Dat klinkt efficiënt, maar de norm kijkt naar primair fossiel energieverbruik. Voor Nederlandse elektriciteit hanteert NTA 8800:2024 een primaire energiefactor die nog altijd duidelijk boven 1 ligt, omdat een belangrijk deel van de elektriciteitsmix gas, kolen en biomassa-bijstook bevat. Een warmtepomp daarentegen levert per kWh elektriciteit gemiddeld 3 tot 4 kWh warmte. Diezelfde primaire energiefactor pakt voor een warmtepomp dus drie tot vier keer gunstiger uit dan voor directe elektrische verwarming.

Het verschil tussen comfort, verbruik en de labelklasse

Klanten verwarren regelmatig drie dingen: hoe warm hun huis aanvoelt, wat er op de jaarafrekening staat en welk label de adviseur registreert bij EP-Online. Die drie kunnen alle drie een andere kant op bewegen. U kunt comfortabeler wonen, minder gas verbruiken en toch een ongewijzigde labelklasse houden. Dat voelt onlogisch, maar het is logisch zodra u doorhebt dat NTA 8800 een gestandaardiseerde berekening is. De norm rekent met genormeerd gebruik, gemiddeld klimaat, vaste binnentemperaturen en gestandaardiseerde gebruiksprofielen. Of u thuis nu de cv hoog zet of nooit aanzet, voor het label maakt dat niet uit.

"Ik zie het wekelijks bij heropnames. Eigenaren hebben in goed vertrouwen IR-panelen geïnstalleerd, gebruiken hun cv-ketel nauwelijks meer en zien hun gasrekening fors dalen. Dan komen wij langs en blijft het label hetzelfde. Dat voelt onrechtvaardig en ik begrijp die teleurstelling. Maar NTA 8800 is een typeberekening en geen meting van uw werkelijke verbruik. Zolang het cv-distributiesysteem in de woning ligt, telt dat als hoofdsysteem en blijft de score wat hij is," zegt Rick van Beek, eigenaar en EPA-W-adviseur bij SynerGroen.

Wanneer telt elektrische verwarming wél als hoofdsysteem?

Voor een wijziging in de berekening moet de elektrische verwarming aantoonbaar het primaire systeem zijn. In de praktijk betekent dat de cv-ketel inclusief het volledige distributiesysteem fysiek uit de woning is verwijderd. Geen leidingen meer in de muren of vloer, geen radiatoren in de vertrekken, geen expansievat, geen rookgasafvoer. Pas dan kan de adviseur in VABI EPA het elektrische systeem als hoofdsysteem invoeren. Een uitgeschakelde of afgekoppelde ketel die nog wel hangt, telt niet als verwijderd.

Verwijdert u alles, dan ziet u in de berekening doorgaans geen labelsprong omhoog, maar omlaag. Directe elektrische verwarming krijgt door de hoge primaire energiefactor namelijk een fors primair fossiel energieverbruik per vierkante meter toegekend. Bij een matig geïsoleerde woning kan dat de labelklasse zelfs een of twee stappen verslechteren ten opzichte van een HR-ketel met radiatoren. Dat is voor veel eigenaren een onaangename verrassing en het is precies waarom een onafhankelijk advies vooraf zo belangrijk is.

Praktijkcase: een tussenwoning waar de heropname tegenviel

Een eigenaar-bewoner van een tussenwoning uit de jaren zeventig kwam bij ons met een duidelijk doel. Hij had label C en wilde naar A om zijn woning te verduurzamen en de waarde te verhogen. Hij las dat IR-panelen efficiënt waren, kocht zes panelen voor de woon- en slaapkamers en zette zijn cv-ketel op de laagste stand. Zijn gasverbruik daalde flink, het comfort beviel goed en hij vroeg een heropname aan in de verwachting label A te ontvangen.

Bij de opname zagen wij wat in dit soort situaties standaard is. De cv-ketel hing er nog, alle radiatoren waren aangesloten, de leidingen liepen door de hele woning. In de berekening bleef de cv-ketel het hoofdsysteem en de IR-panelen waren onzichtbaar voor NTA 8800. Het label bleef C. De eigenaar was teleurgesteld en wij hebben uitgelegd waarom.

De route die wel naar label A leidde, was een andere. Eerst de schil aanpakken, beginnend met spouwmuurisolatie, vloerisolatie van de kruipruimte en aanvullende dakisolatie tot een Rc-waarde van ongeveer 6 vierkante meter Kelvin per Watt. Daarna de kozijnen voorzien van HR++ glas. Pas met die schil als basis was het zinvol om het hele cv-systeem inclusief radiatoren en leidingen te verwijderen en te vervangen door een monobloc lucht-water warmtepomp met lage-temperatuur vloerverwarming. Tot slot een dakvol zonnepanelen om het primair fossiel verbruik verder omlaag te trekken. In die volgorde gebeurt waar de eigenaar oorspronkelijk op hoopte: de berekening springt naar label A en in sommige gevallen naar A+ of hoger.

De route naar een echt beter label

Een labelsprong begint vrijwel altijd bij de bouwkundige schil. Isolatie verlaagt de warmtevraag aan de bron en maakt elke installatie die u daarna kiest efficiënter. Spouwmuurisolatie tilt een gevel uit de jaren zeventig van een Rc rond 0,4 naar ongeveer 1,3 vierkante meter Kelvin per Watt en is meestal de gunstigste eerste stap. Vloerisolatie en dakisolatie volgen logisch. HR++ glas vervangt enkel of verouderd dubbel glas en levert direct comfortwinst.

Met die schil op orde komt de installatie in beeld. Een lucht-water of bodem-water warmtepomp met lage-temperatuur afgifte is in de berekening vrijwel altijd de stap die het label echt opwaarts duwt. Een warmtepompboiler voor warm tapwater versterkt dat effect. Mechanische ventilatie met warmteterugwinning, het zogenaamde systeem D, levert eveneens labelpunten op zodra het rendement boven de 75% ligt. PV-panelen verlagen het primair fossiel verbruik per vierkante meter direct in de berekening en kunnen een woning rekentechnisch op of voorbij netto nul brengen.

Benieuwd wat dit voor uw woning betekent? Een EPA-W-adviseur rekent voor u uit welke maatregelen welke labelsprong opleveren, voordat u investeert in iets wat in de berekening niet meetelt.

Wanneer is een IR-paneel wel zinvol?

Een infraroodpaneel kan absoluut waarde hebben, ook al verandert het uw label niet. In een goed geïsoleerd huis met een lage warmtevraag biedt IR snel comfort in een specifieke ruimte, bijvoorbeeld een werkkamer die u alleen overdag gebruikt of een badkamer waar u 's ochtends een korte warmtepiek wilt. In zero-energy woningen zonder gasaansluiting wordt IR soms ingezet als noodverwarming naast een warmtepomp, voor zeer koude dagen of als back-up.

In combinatie met zonnepanelen kan elektrisch verwarmen verbruikstechnisch interessant zijn, omdat een deel van de stroom op het eigen dak wordt opgewekt. Comfort, gemak en het ontbreken van een gasrekening zijn redenen die buiten de NTA 8800 berekening om gelden. Maar voor een hoger label op papier blijft de regel staan: zolang het cv-systeem in de woning aanwezig is, telt IR niet mee, en zonder cv-systeem trekt directe elektrische verwarming het label vrijwel altijd naar beneden.

Voor wie overweegt om een airco of lucht-lucht warmtepomp in te zetten als bijverwarming, gelden vergelijkbare maar net iets andere regels in NTA 8800. Daarover schreven wij een apart artikel: lees airco en lucht-lucht warmtepomp voor het energielabel.

Wilt u weten welke verduurzamingsstappen voor uw woning de grootste labelsprong opleveren? SynerGroen voert EPA-W-opnames en maatwerkadvies uit in heel Noord-Brabant en daarbuiten. Bel 085 212 77 75 of vraag uw energielabel of maatwerkadvies aan via het contactformulier.