Airco en lucht-lucht warmtepomp: wat telt mee voor uw energielabel?

Een airco of lucht-lucht warmtepomp levert niet automatisch een beter energielabel op. De NTA 8800-methodiek rekent met het dominante verwarmingssysteem. Zolang uw cv-ketel met radiatoren en leidingen aanwezig blijft, classificeert de berekening de airco als bijverwarming en heeft die geen of marginale invloed op de labelklasse. Pas wanneer de cv-installatie inclusief het volledige distributiesysteem fysiek is verwijderd, ziet de berekening de airco of lucht-lucht warmtepomp als hoofdsysteem. In combinatie met zonnepanelen, goede isolatie en een efficiënt ventilatiesysteem komt label A dan binnen bereik, ook in een VvE-appartement waar gevelisolatie aan de buitenzijde of een warmtepomp op het dak niet wordt toegestaan.

Telt een airco mee in NTA 8800?

Een airco met verwarmingsfunctie is in de NTA 8800 een lucht-lucht warmtepomp en wordt erkend als verwarmingssysteem. De vraag is alleen of het toestel als hoofdsysteem of als bijverwarming wordt aangemerkt. Dat onderscheid bepaalt of de installatie daadwerkelijk meewerkt in de labelberekening.

Bij de opname legt de EPA-adviseur per ruimte vast welk systeem dominant verwarmt. Een installatie die fysiek aanwezig is en de woning kan verwarmen, geldt in de regel als hoofdsysteem. Een aanvullend toestel dat alleen incidenteel wordt ingezet, telt als bijverwarming. In de praktijk blijft de cv-ketel het hoofdsysteem zolang die met het bijbehorende distributiesysteem in de woning staat, ongeacht hoe vaak u in werkelijkheid de airco aanzet.

Het verschil met een lucht-water warmtepomp

Een lucht-lucht warmtepomp geeft warmte direct af aan de binnenlucht via een ventilatorunit. Een lucht-water warmtepomp verwarmt water dat via vloerverwarming, lage-temperatuur-radiatoren of convectoren door de woning loopt. Beide gebruiken buitenlucht als bron, maar de scoring in NTA 8800 verschilt.

Een lucht-water warmtepomp in combinatie met lage-temperatuur-vloerverwarming krijgt in de berekening over het algemeen een gunstigere systeemefficiëntie toegekend dan een lucht-lucht systeem. De reden ligt in het afgiftesysteem. Lage-temperatuur-vloerverwarming werkt met aanvoertemperaturen rond de 35 graden en heeft een hoog opwekrendement. Een lucht-lucht systeem werkt met hogere afgiftetemperaturen aan de binnenlucht en scoort daardoor iets minder gunstig in de labelmethode.

Voor maximale labelwinst is een lucht-water warmtepomp met vloerverwarming dus de eerste keuze. In appartementen waar vloerverwarming niet aangelegd kan worden, omdat de vloeropbouw het niet toelaat of omdat de VvE het niet goedkeurt, is een goed gekozen lucht-lucht systeem soms de enige realistische route naar een hoog label. De labelsprong is dan kleiner dan bij lucht-water, maar wel substantieel ten opzichte van een woning met cv-ketel.

Waarom een airco met behoud van de cv-installatie nauwelijks helpt

Veel woningeigenaren plaatsen een split-unit of multi-split airco en denken dat ze daarmee ook een paar labelklassen winnen. Dat klopt zelden. De cv-ketel blijft in de berekening dominant en de airco wordt op zijn best als secundair systeem meegeteld. Het effect op het primair fossiel energiegebruik in kWh per m² per jaar is dan klein.

Het werkelijke verbruik in huis kan ondertussen wel degelijk omlaag gaan. Airco's halen in verwarmingsmodus typisch een COP tussen 3 en 4, wat betekent dat ze drie tot vier keer efficiënter zijn dan directe elektrische verwarming. Bewoners die in de overgangsseizoenen de airco gebruiken in plaats van de cv-ketel besparen daadwerkelijk op gas. De NTA 8800-berekening neemt dat gebruiksgedrag echter niet over. De methode rekent met de installatie zoals die aanwezig is, niet met bewonersgedrag.

Wanneer levert een lucht-lucht warmtepomp wel labelwinst op?

Pas wanneer de cv-installatie inclusief radiatoren en leidingen fysiek is verwijderd, ziet de berekening de airco of lucht-lucht warmtepomp als hoofdsysteem. Dat is een harde voorwaarde. Het volstaat niet om alleen de ketel weg te halen. Het volledige distributiesysteem moet verdwijnen, anders blijft het basissysteem volgens NTA 8800 als dominant aanwezig.

Op dat moment verschuift de berekening fundamenteel. Het primair fossiel verbruik daalt sterk, omdat gas uit het rekenmodel verdwijnt en de warmtepomp met een gunstige seizoensgemiddelde efficiëntie wordt gerekend. Een woning die voorheen op label D of E stond, schuift dan vaak door naar B of A, zeker in combinatie met zonnepanelen die het resterende elektrische verbruik compenseren.

Praktijkcase Rotterdam: VvE-beperkingen en de airco-route naar label A

Een belegger met een appartement in een VvE in Rotterdam wilde het pand naar een hoger label brengen. De eerste plannen waren gevelisolatie aan de buitenzijde en een lucht-water warmtepomp op het dak. Beide werden door de VvE afgewezen. De buitengevel was beeldbepalend en mocht niet worden aangetast, en het dak werd vanwege esthetiek, geluid en de collectieve dakbestemming niet vrijgegeven voor individuele warmtepompen.

De route moest dus binnen de eigen woning blijven. Het uitgevoerde pakket bestond uit binnenisolatie van de buitengevels aan de woningzijde, vervanging van het bestaande dubbelglas door HR++ beglazing onder een collectief VvE-besluit, plaatsing van mechanische balansventilatie met warmteterugwinning op de plekken waar de schachten dat toelieten, en op individueel niveau een multi-split lucht-lucht warmtepomp met buitendeel op het balkon. Het buitendeel bleef ruim onder de geldende gemeentelijke geluidsnorm op de erfgrens en paste binnen de esthetische richtlijnen van de VvE omdat het visueel was weggewerkt.

Belangrijkste stap voor de labelberekening: de cv-ketel werd verwijderd, inclusief alle radiatoren en het volledige leidingnet. Pas daarmee verschoof de berekening van een gasgestookt naar een all-electric systeem. In een latere fase keurde de VvE de plaatsing van zonnepanelen op het dakvlak goed, met afspraken over individuele toewijzing per eigenaar. De combinatie van binnenisolatie, glasvervanging, balansventilatie met WTW, het volledig vervangen verwarmingsysteem en de PV-opbrengst bracht de berekende energieprestatie binnen de A-bandbreedte. Het appartement kreeg label A.

VvE-aspecten: geluid, esthetiek en besluitvorming

Een airco-buitendeel op gevel, balkon of dak vereist vrijwel altijd toestemming van de VvE. Esthetische regels, geluidsnormen en bouwkundige eisen lopen door elkaar. Voor geluid geldt sinds 1 april 2021 in het Bouwbesluit dat het geluid van een buitenunit van een warmtepomp of airco op de erfgrens niet boven 40 dB(A) mag uitkomen in de nachtperiode. Veel moderne multi-split buitendelen voldoen daar bij correcte plaatsing aan, mits er voldoende afstand tot de erfgrens is en eventueel een akoestisch omkasting wordt toegepast.

VvE's vragen daarnaast soms om geluidsmetingen, een afgeschermde behuizing of plaatsing buiten zicht. Een EPA-adviseur kan in een vroeg stadium meedenken over welke installatie wel passend is binnen de VvE-regels en welke labelberekening daaruit volgt. Dat voorkomt dat een eigenaar investeert in een systeem dat achteraf niet meetelt in de berekening of niet wordt toegestaan.

De rol van zonnepanelen bij een all-electric appartement

Zonnepanelen tellen in NTA 8800 mee als hernieuwbare opwek en verlagen het primair fossiel energiegebruik per saldo. Voor een woning waarin de airco of lucht-lucht warmtepomp het hoofdsysteem is, is de stroomvraag relatief hoog omdat alle verwarming elektrisch verloopt. PV compenseert die vraag in de berekening en is daarmee de meest effectieve aanvulling op een all-electric installatie.

De labelsprong door alleen PV is bij een woning met cv-ketel beperkt, omdat het primair fossiel verbruik vooral wordt bepaald door het gasgebruik. Bij een woning zonder cv-ketel werkt PV juist sterk door. Voor appartementen geldt dat plaatsing op een collectief dak een VvE-besluit vereist en dat de opbrengst administratief moet worden toegewezen aan de juiste meter of woning. Zonder dat formele besluit telt de PV niet als individuele opwek in het label van het betreffende appartement.

"In appartementen kom ik regelmatig de combinatie tegen waarbij de VvE gevelisolatie aan de buitenzijde of een warmtepomp op het dak niet goedkeurt. Wat dan wel werkt, is binnen de woning werken: isoleren aan de binnenzijde, het volledige cv-systeem inclusief leidingen en radiatoren verwijderen, een goed gedimensioneerde multi-split lucht-lucht warmtepomp plaatsen en zonnepanelen toevoegen zodra de VvE daar groen licht voor geeft. Pas als die cv-installatie écht weg is, gaat de berekening anders rekenen. Met dat pakket haal ik in de praktijk vaker label A dan eigenaren vooraf verwachten," zegt Rick van Beek, eigenaar en EPA-W-adviseur bij SynerGroen.

Een airco of lucht-lucht warmtepomp kan onderdeel zijn van een goed labeladvies, maar de winst zit in het volledige pakket: distributiesysteem verwijderen, isoleren, ventileren en zonnepanelen toevoegen. Wilt u weten welk pakket in uw appartement of woning realistisch is en welk label daaruit volgt? Een EPA-adviseur van SynerGroen rekent het vooraf voor u door. Bel 085 212 77 75 of vraag uw energielabel of maatwerkadvies aan via het contactformulier.

Wilt u meer weten over de impact van elektrisch verwarmen zonder warmtepomp, zoals infraroodpanelen of elektrische radiatoren? Lees ons aparte artikel over infraroodverwarming en elektrisch verwarmen voor het energielabel.