Energielabel: veel meer dan een sticker op je deur

Appartementen uit de jaren negentig en tweeduizend zitten vaak op label B of C en komen maar moeilijk naar label A. De bouwkundige schil is meestal al redelijk geïsoleerd, dus de grote winst moet uit de installatie komen. Maar juist dáár loopt een appartementseigenaar tegen drie muren op: de buitengevel is gemeenschappelijk bezit van de VvE, zonnepanelen kunnen niet zomaar op het gezamenlijke dak, en een traditionele warmtepomp met buitenunit vergt ingrepen die bij een VvE vaak stranden op bezwaren. In de praktijk zien wij bij SynerGroen dat een monoblok-airco, die binnen staat en slechts een kleine gevelpassage nodig heeft, in veel gevallen de oplossing is om een substantieel deel van de warmtevraag met hernieuwbare energie te dekken.

Wat maakt een appartement van B of C zo lastig?

Appartementen gerealiseerd onder het Bouwbesluit van 1992 of later hebben doorgaans een redelijke basis. De gevel is geïsoleerd tot de toen geldende Rc-waarde, het dak heeft minimaal Rc 2,5 à 3,0, en de beglazing is meestal dubbel of HR. Met deze basis komt een appartement standaard uit op label B of C, afhankelijk van de ligging, de oriëntatie en de installatie. De sprong naar A vraagt om iets extra's: betere schilisolatie of een efficiëntere warmteopwekker. En precies op die twee punten botsen individuele appartementseigenaren op de beperkingen van het collectieve bezit.

De drie bottlenecks: gevel, dak, installatie

Een appartement bestaat uit een privé-deel (wat u heeft gekocht) en een gemeenschappelijk deel (wat van de VvE is). De splitsingsakte en het splitsingsreglement bepalen precies welke onderdelen bij welke categorie horen. In de praktijk vallen de buitengevel, het dak, de draagconstructie en vaak ook kozijnen aan de buitenzijde onder het gemeenschappelijk deel. Dat betekent dat u niets kunt veranderen aan die onderdelen zonder een besluit van de VvE.

De buitengevel isoleren vraagt dus om een collectief besluit, een gedeelde investering en vaak een meerjarenonderhoudsplan dat dat mogelijk maakt. Zonnepanelen op het dak vragen om VvE-toestemming voor het gebruik van een gemeenschappelijk bouwdeel. Een traditionele warmtepomp met buitenunit vraagt om een geschikte plek aan de gevel of op het dak, wat opnieuw een collectief besluit vergt.

Wat kunt u wél zelf doen?

Binnen de grenzen van uw privé-eigendom is best wat mogelijk. Binnenspouwmuurisolatie of voorzetwanden aan de binnenzijde van de buitengevel vallen binnen uw eigen domein. HR++- of HR+++-beglazing plaatsen kan vaak zonder VvE-toestemming, mits de kozijnen aan de buitenzijde onveranderd blijven. Kierdichting, betere thermostaatknoppen, een slimme regeling, en ledverlichting liggen volledig in uw hand. Met deze individuele maatregelen komt u doorgaans een halve tot hele labelstap omhoog. Voor de sprong van C of B naar A is het meestal niet genoeg.

De monoblok-airco als pragmatische route

Een monoblok-airco is een compacte lucht-lucht warmtepomp waarin alle onderdelen in één unit zitten. Anders dan een split-airco heeft de monoblok geen aparte buitenunit aan de gevel; het apparaat staat binnen en voert warme lucht af via een flexibele slang door een muurdoorvoer of via een aangepast raampaneel. Het geluid van de compressor zit binnen, dus buren aan de buitenkant horen er niets van.

Voor een appartement is dat een pragmatische oplossing om drie redenen. De buitengevel hoeft niet aangepast te worden, alleen een doorvoer of rooster. Een collectief besluit is dan niet nodig, wat de doorlooptijd van maanden naar weken brengt. En het apparaat verwarmt met een COP van 3 tot 4, wat betekent dat circa 70 tot 75 procent van de geleverde warmte afkomstig is uit de buitenlucht en volgens de NTA 8800 wordt gezien als hernieuwbare bron.

De beperkingen zijn er ook. Een monoblok-airco is minder efficiënt bij strenge vorst dan een lucht-water warmtepomp en kan niet zomaar uw hele cv-installatie vervangen. Hij werkt het beste als aanvulling op een bestaande HR-ketel of als hoofdverwarming voor een of twee centrale ruimtes. Voor de slaapkamers blijft vaak de cv actief als achtervang. In een gemiddeld appartement van 70 tot 90 vierkante meter verzorgt de monoblok goed ingezet 60 tot 80 procent van de jaarlijkse warmtevraag.

Uit de praktijk: een recente case

In een recent traject adviseerden wij een eigenaar van een appartement uit de vroege jaren tweeduizend, met een startpositie op label B. De eigenaar wilde naar label A, maar liep vast op de bekende routes. Zonnepanelen waren door de VvE-structuur niet individueel mogelijk. Buitengevelisolatie lag al in de MJOP-planning, maar pas over enkele jaren. Een split-warmtepomp met buitenunit stuitte op weerstand vanwege de visuele impact op de gevel.

Als hoofdmaatregel is gekozen voor een monoblok-airco die een groot deel van de woning bedient. De installatie vereiste één kleine gevelpassage voor de luchttoevoer, uitgevoerd als een onopvallend rooster in het bestaande balkonschot. De bestaande HR-ketel bleef aanwezig als naverwarming voor extreme dagen en voor het tapwater. Aanvullend zijn de voordeur voorzien van betere tochtdichting en is de tussendeur naar het trappenhuis geoptimaliseerd. Het resultaat: een substantieel deel van de warmtevraag wordt nu gedekt door de lucht-lucht warmtepomp en komt in de NTA 8800-berekening als hernieuwbare energie terug, wat de labelpositie richting A brengt zonder dat er ingrijpende collectieve besluiten nodig waren.

Wat levert het op in NTA 8800?

De geactualiseerde NTA 8800 waardeert de bijdrage van een lucht-lucht warmtepomp op basis van de afgegeven warmte en het deel dat als hernieuwbare energie wordt gerekend. Voor een monoblok-airco met een COP van 3,5 betekent dat ongeveer dat 70 procent van de geleverde warmte wordt gezien als hernieuwbaar. Wordt het apparaat ingezet voor een zone die een groot deel van de woning beslaat, dan daalt de primaire energiebehoefte van de woning substantieel. In combinatie met bescheiden schilmaatregelen is een labelsprong van B naar A haalbaar.

Financiering: geen ISDE, wel alternatieven

Belangrijk aandachtspunt: voor lucht-lucht warmtepompen en airco-units geldt de ISDE van de Rijksoverheid niet. De landelijke subsidie is gereserveerd voor lucht-water warmtepompen, bodem-water warmtepompen en hybride systemen waarbij de cv-ketel wordt bijgestaan door een lucht-water unit. Dat betekent niet dat financiering onbereikbaar is. Gemeentelijke regelingen bieden soms lokale ondersteuning. De Energiebespaarlening van het Warmtefonds is in bepaalde situaties inzetbaar. Voor verhuurders en beleggers zijn de EIA, MIA en Vamil interessant. De aanschafprijs van een kwaliteitsmonoblok ligt tussen 1.500 en 3.500 euro.

De rol van de VvE

Ook al heeft u voor een monoblok-airco vaak geen formele VvE-toestemming nodig, wij raden altijd aan om de verduurzamingsplannen met de VvE te bespreken. De VvE werkt vaak aan een meerjarenonderhoudsplan waarin schil, dak en installatie op termijn collectief worden aangepakt. Door uw plannen vroegtijdig te delen kunt u mede-eigenaren inspireren om ook stappen te zetten. Een VvE die gaandeweg opschuift naar actieve verduurzaming verduurzaamt sneller en goedkoper dan één waar niemand de eerste stap durft te zetten.

Van label B of C naar A in uw appartement? Bel SynerGroen op 085 212 77 75 of vraag een maatwerkadvies aan. Een maatwerkadvies kost € 135 inclusief btw standalone, of in combinatie met een energielabel vanaf € 330. Wij werken vanuit Zundert in heel Noord-Brabant en daarbuiten.